Het is een veld, geen weg

In de loop der jaren is mij een tendens opgevallen binnen het vakgebied van de informatietechnologie om sterke verwachtingen te koesteren over precies hoeveel iemand zou moeten weten over bepaalde technologieën, op basis van diens functietitel en de tijd die diegene in de IT heeft gewerkt. Natuurlijk zou iemands huidige functietitel en ervaringsniveau u enig, zij het slechts beperkt, inzicht moeten geven in wat diegene vandaag de dag op het werk doet, maar het zou u zelden veel inzicht moeten geven in wat diegene in het verleden heeft gedaan of hoe diegene is gekomen waar hij vandaag staat.

Er bestaan enkele uitermate gangbare “paden” door de IT, vooral in de markten van het midden- en kleinbedrijf, die bijdragen aan het stereotyperen van de loopbaanontwikkeling van een IT-professional in de loop der tijd. Het meest voorkomende pad verloopt ongeveer als volgt: middelbare school, een vierjarige universitaire opleiding, een of twee basiscertificeringen van CompTIA, een instapfunctie bij de helpdesk, een betere helpdeskbaan, een functie in deskside-ondersteuning, een basiscertificering van Microsoft, en een functie als systeembeheerder of IT-manager. Dit pad komt zo veelvuldig voor dat veel mensen die het hebben gevolgd er simpelweg van uitgaan dat iedereen in de IT-wereld dit eveneens heeft gedaan, en deze aanname veroorzaakt veel problemen op tal van uiteenlopende gebieden.

Allereerst moet worden gesteld dat er geen standaardpad in de IT bestaat, niet eens bij benadering. Maar al te vaak zien IT-professionals, die hun eigen ervaringen projecteren op hun beeld van andere mensen, de IT als een weg terwijl het in werkelijkheid een veld is (de woordspeling is slechts gedeeltelijk bedoeld). De IT kent geen vast instappunt, noch een vast uitstappunt uit de branche. De IT is een uitgestrekt veld dat is opgebouwd uit talloze verschillende subdisciplines die in weinig, zo niet geen enkele, lineaire opeenvolging ten opzichte van elkaar bestaan. Er zijn in de IT veel meer laterale overstappen dan ladders om te beklimmen.

Naast de volkomen onware aanname dat er specifieke opleidings- en certificeringseisen bestaan om de IT te kunnen betreden, zijn de breed gedragen overtuigingen dat helpdeskfuncties de enige bestaande instapfunctie in de IT zijn en dat zij slechts een opstapje zijn, volstrekt ongegrond en onwaar. Veel, waarschijnlijk de meeste, IT-professionals betreden het vakgebied niet via de helpdesk, callcenters of zelfs deskside-ondersteuning, en vermoedelijk in het geheel niet via enige vorm van Windows-gerichte ondersteuning. Hoewel de helpdesk op de eindgebruiker is gericht, blijft deze slechts een klein percentage van alle IT-loopbanen, een percentage dat slechts een deel van de IT-professionals zal doorlopen. Windows-gerichte ondersteuning is een van de belangrijkste aandachtsgebieden binnen de IT en duidelijk het meest zichtbaar voor eindgebruikers en voor wie buiten de IT staat; dit hoge niveau van zichtbaarheid kan echter misleidend zijn. Het is evenzeer waar dat de helpdesk, het callcenter, deskside-ondersteuning en dergelijke niet uitsluitend opstapfuncties zijn, maar volwaardige loopbaankeuzes op zichzelf. Het is jammer dat een zo hoog percentage IT-professionals dergelijke functies als ongepaste loopbaandoelen beschouwt, want het is algemeen erkend dat juist een gebrek aan bekwame en toegewijde mensen in deze specifieke functies vaak de oorzaak is van de grootste wrijving tussen eindgebruikers en IT-afdelingen.

Ik ben bij verscheidene gelegenheden aanwervingsmanagers tegengekomen die het aannemen afwezen van iedereen die werkelijk geïnteresseerd was in helpdesk- of deskside-ondersteuning als loopbaan en die het prettig vond om met klanten te werken; zij wensten uitsluitend iemand aan te nemen die op deze rollen neerkeek als noodzakelijke kwaden die zo snel mogelijk dienden te worden gepasseerd op weg naar een meer “lonende” loopbaanbestemming. Ik vind dit op vele niveaus treurig. Het impliceert dat de aanwervingsmanager geen inlevingsvermogen heeft voor andere professionals en geen rekening houdt met hun individuele wensen of sterke punten. Het impliceert dat het betreffende bedrijf een systeem institutionaliseert waarbij mensen niet worden aangenomen om iets te doen waar zij van houden, noch iets waar zij goed in zijn, maar uitsluitend mensen aanneemt die bereid zijn een functie te vervullen die zij niet willen doen, in de hoop uiteindelijk een functie te vervullen die zij wél willen doen. Dit sluit iedereen uit die daadwerkelijk gekwalificeerd is voor de gewenste functie, aangezien die mensen rechtstreeks in die functies zullen stappen. Het garandeert vrijwel ook dat de eindgebruikersondersteuning gebrekkig zal zijn, aangezien niemand wordt aangenomen die specifiek goed is in of geïnteresseerd is in die rol. De aanwervingsmanager beschouwt eindgebruikersondersteuning duidelijk niet als prioriteit, en het hele idee is dat iedereen die deze rol vervult zal “slagen” door zo snel mogelijk uit die rol weg te bewegen, waardoor eindgebruikers worden achtergelaten met een gebrek aan continuïteit alsook een nimmer eindigende cyclus van verloop. De overtuiging dat de IT een weg is en geen veld heeft tastbare, negatieve gevolgen.

Het zien van IT-loopbanen als een rechtstreeks pad van punt A naar punt B creëert eveneens een ongepaste reeks verwachtingen. Het is volstrekt niet ongebruikelijk dat iemand zegt dat een persoon met vijf jaar ervaring in de IT moet weten hoe je <voeg hier een enigszins gangbare Windows-desktoptaak in>, louter en alleen gebaseerd op de tijd die diegene in de IT heeft gewerkt, daarbij de mogelijkheid volledig negerend dat diegene nooit met Windows of in een rol die die taak zou uitvoeren heeft gewerkt. Hoewel Windows gangbaar is, hebben veel mensen die in de IT werken die rollen nooit vervuld en is er geen enkele reden waarom mag worden verwacht dat een specifieke taak als deze automatisch bekend zou zijn. Dit gaat verder dan de toch al problematische houding die veel mensen hebben, namelijk dat de taken die zij persoonlijk in een specifieke functie hebben uitgevoerd dezelfde taken zijn die iedereen in die functie heeft uitgevoerd. Dit is uiteraard volkomen onwaar. Een Windows-systeembeheerder bij het ene bedrijf en een Windows-systeembeheerder bij een ander bedrijf, of zelfs op een andere afdeling, kunnen vergelijkbare taken uitvoeren of mogelijk volledig verschillende taken. Zelfs een decennium in die rollen kan bijna volledig unieke ervaringen en vaardigheden opleveren. Er is in de IT eenvoudigweg zoveel potentieel om uiteenlopende dingen te doen dat wij geen aannames over specifieke taken kunnen maken.

Dit aannemende proces strekt zich eveneens uit tot certificeringen en opleiding. Hoewel veel vakgebieden ten prooi vallen aan het cliché dat iedereen boven een bepaald niveau een universitaire opleiding moet hebben, komt het veel minder vaak voor dat die aanname in de IT opgaat. Weinig vakgebieden vinden een universitaire opleiding zo optioneel als de IT dat doet, en het is van cruciaal belang om te onthouden dat er alternatieve manieren bestaan om het vakgebied te betreden. Velen van de besten en slimsten betreden de IT rechtstreeks en niet via een onderwijskanaal. Deze kandidaten lopen vaak jaren voor op hun “geschoolde” tegenhangers en vertegenwoordigen vaak de meest gepassioneerde, gedreven en bekwame poel van talent; en zij zijn vrijwel zeker het meest in staat tot zelfmotivatie en zelfstudie, beide buitengewoon belangrijke eigenschappen in de IT.

Eveneens werd ik onlangs voor het eerst geconfronteerd met aannames over certificeringen. Certificeringen zijn specifiek voor functies en geen enkele zou breed van toepassing zijn op alle rollen, en het zou voor niemand zinvol zijn om er een te bezitten indien een hogere certificering werd gehouden of indien diegene nooit dat specifieke punt in die specifieke functie heeft doorlopen. Het voorbeeld dat zich aandiende, betrof een aanwervingsmanager die daadwerkelijk geloofde dat van iedereen met tien jaar ervaring zou worden verwacht dat hij zowel een A+- als een Network+-certificering bezat. Beide zijn instapcertificeringen en niet relevant voor de overgrote meerderheid van IT-loopbanen (vooral de A+ heeft weinig brede toepasbaarheid, terwijl de Network+ veel algemener van aard is, maar feitelijk nog steeds op instapniveau ligt). Hoewel het niet verbazingwekkend zou zijn deze aangetroffen te zien bij een IT-veteraan met tien jaar ervaring, zou het volstrekt geen enkele zin hebben deze te gebruiken als filtermiddelen om kandidaten af te wijzen omdat zij ze niet bezitten. Dit is volkomen belachelijk. Die certificeringen zijn uitsluitend bedoeld om rudimentaire kennis aan te tonen binnen specifieke IT-loopbaanpaden. Iemand die dat punt in zijn loopbaan heeft gepasseerd zonder ze nodig te hebben gehad, zou nooit teruggaan en tijd en geld besteden aan het behalen van instapcertificeringen terwijl hij zich reeds halverwege zijn loopbaan bevindt. Zodra u een doctoraat hebt, gaat u niet terug om nog een associate-diploma te halen louter om aan te tonen dat u het had kunnen behalen; het doctoraat volstaat om het vermogen aan te tonen om een instapdiploma te behalen. En de meeste mensen met een aanzienlijke staat van dienst in het vakgebied zullen vaak het loopbaanpunt waarop die certificeringen zinvol waren reeds jaren vóór het bestaan van die certificeringen zelf zijn gepasseerd (de Network+ bestond bijvoorbeeld nog niet toen ik al meer dan een decennium in de IT werkzaam was!).

Ik ben bijzonder gevoelig voor dit vraagstuk, zowel omdat ik enkele jaren als loopbaanadviseur werkzaam ben geweest en IT-professionals heb geholpen een pad naar loopbaangroei en -ontwikkeling in te slaan, als omdat ik zelf niet wat als een conventioneel pad de IT in wordt beschouwd heb gevolgd. Ik had het geluk dat ik gedurende mijn middelbareschooltijd stage heb kunnen lopen in softwareontwikkeling en dat mij direct na de middelbare school een functie in UNIX-ondersteuning werd aangeboden. Ik heb nooit enige Windows-gerichte rol doorlopen, noch heb ik ooit op een helpdesk gewerkt of deskside-ondersteuning verricht, afgezien van een kleine hoeveelheid hoogwaardige UNIX-onderzoekslaboratoria. Mijn loopbaan heeft mij in vele verschillende richtingen gevoerd, maar bijna geen enkele volgde de paden die zovele aanwervingsmanagers verwachten. Een poging te voorspellen welk pad iemands loopbaan in de toekomst zal volgen, is onmogelijk. Evenzeer is een poging te bepalen welk pad moet zijn gevolgd om een huidige positie te hebben bereikt eveneens onmogelijk. Er zijn eenvoudigweg te veel manieren om van punt A naar punt B te komen.

Het omarmen van uniciteit in de IT is belangrijk. Wij brengen allemaal verschillende sterke en zwakke punten met ons mee, verschillende ideeën en prioriteiten, verschillende doelen en verschillende dingen die wij graag of juist met tegenzin doen. De baan die de een als een noodzakelijk kwaad beschouwt, doet een ander met liefde, en die passie voor de rol zal zichtbaar zijn. De gepassioneerde, loopbaangerichte helpdeskprofessional brengt een geheel andere joie de vivre naar de baan dan iemand die het gevoel heeft gevangen te zitten in een onaantrekkelijke baan totdat zich een andere kans aandient. Dit betekent niet dat laatstgenoemde niet hard zal werken en zijn best zal doen, maar er is weinig dat kan concurreren met iemand die gepassioneerd is over een specifieke rol.

Het is eveneens zeer gemakkelijk, wanneer wij de IT als één enkel pad beschouwen, om te vergeten dat individuele rollen, zoals de helpdesk, daadwerkelijk progressies binnen de rol zelf kennen. Vaak bestaan er talloze stappen binnen specifieke rollen. In het geval van een helpdesk is het gangbaar deze aan te duiden als L0 tot en met L3. Daarnaast bestaan er ook gangbare functies als teamleider helpdesk en helpdeskmanager. Een gehele loopbaan kan zich afspelen louter binnen de subdiscipline van de helpdesk binnen de IT. Er is niets mis mee om de IT rechtstreeks te betreden in het roltype dat u interesseert. Er is ook niets mis mee om een plek in uw loopbaan te bereiken waar u graag wilt blijven. Iedereen heeft een ideale positie, een loopbaanpositie waarin hij zowel uitblinkt in wat hij doet als er voor onbepaalde tijd gelukkig mee is. In de meeste vakgebieden streven mensen er feitelijk naar dit soort positie reeds tamelijk vroeg in hun loopbaan te bereiken. In de IT komt dit merkwaardig genoeg zelden voor.

Er heerst binnen de IT een grote mate van sociale druk om “ambitie” te hebben die u voortstuwt naar steeds uitdagender posities binnen het vakgebied. Dit komt gedeeltelijk doordat de IT een zo enorm veld is dat zo dynamisch is dat de meeste mensen daadwerkelijk binnenstappen waar zich een kans voordoet en zich vervolgens gedurende vele jaren proberen te manoeuvreren naar posities die zij interessant vinden. Dit creëert tot op zekere hoogte een cultuur van voortdurende verandering en verwachtingen omtrent vooruitgang. Dit is niet geheel slecht, maar het marginaliseert of bestraft vaak zelfs mensen die erin slagen hun gewenste posities te vinden, vooral wanneer dit vroeg in hun loopbaan gebeurt en nog specifieker wanneer het gebeurt in een rol die velen als een “opstapfunctie” beschouwen, zoals de helpdesk of deskside-ondersteuning. Dit is niet goed voor individuen, voor bedrijven of voor het vakgebied in het algemeen. Het drijft mensen in rollen waarin zij niet gelukkig en niet goed op hun plaats zijn, teneinde tegemoet te komen aan sociale druk in plaats van aan loopbaanaspiraties of bedrijfsbehoeften.

Ambitie is niet noodzakelijkerwijs iets goeds. Het is zeker niet iets slechts. Maar maar al te vaak zoeken aanwervingsmanagers naar ambitie wanneer dit in niemands belang is. Iemand jong of onervaren aannemen in de hoop dat hij in de loop der tijd groeit en doorstroomt naar steeds geavanceerdere rollen, is een bewonderenswaardig doel en kan uitstekend uitpakken. Maar het vermijden van het aannemen van iemand die perfect geschikt is voor een rol omdat hij zal willen blijven waar hij goed op zijn plaats is en waar hij uitblinkt, heeft helemaal geen zin. In een ideale wereld zou iedereen rechtstreeks worden aangenomen in de voor hem perfecte positie en zou niemand ooit van baan hoeven te wisselen. Dit is het beste, zowel voor de werknemers als voor de werkgever. Het is zelden mogelijk, maar zou zeker niet moeten worden vermeden wanneer de kans zich aandient.

Het creëren van stereotypen en deze gebruiken om IT-professionals te beoordelen heeft negatieve gevolgen voor iedereen. Het verhoogt de stress, vermindert de loopbaantevredenheid, verlaagt de prestaties en verlaagt de kwaliteit van de IT-dienstverlening, terwijl het tegelijkertijd duurder maakt om deze te leveren. Het is van het grootste belang dat wij de IT aanvaarden als een veld, niet als een weg, en dat wij eveneens aanvaarden dat IT-professionals individuen zijn met verschillende doelen, verschillende loopbaanmotivaties en verschillende ambities. Verscheidenheid en diversiteit zijn in de IT veel belangrijker dan in de meeste vakgebieden, omdat de IT zo groot is en zoveel verschillende perspectieven vereist om optimaal te functioneren. In tegenstelling tot een weg die één enkel, voorspelbaar pad aflegt, stelt een veld u in staat in vele richtingen te dwalen en op vele verschillende bestemmingen aan te komen.